Քաղաքագետ ու հատկապես 2020թ. Լեռնային Ղարաբաղի պատերազմի ընթացքում Թվիթերում հայտնի հայ գործիչ դոկտոր Քարինա Ավետիսյանին հետ քննարկեցինք սոցիալական մեդիայի ազդեցությունը պատերազմի, հետպատերազմյան շրջանի վրա ու ներկայիս իրավիճակի մասին։
Դոկտոր Ավետիսյանը պարզաբանեց, որ արդեն երկար ժամանակ է, ինչ շատ ակտիվ է Թվիթերում, բայց այս հարթակն ավելի հաճախ օգտագործել է պատերազմի օրերին՝ վստահելի տեղեկություններ ու կարծիքներ հարապարակելու միջոցով իր միջազգային գործընկերների շրջանում պատերազմի մասին իրազեկվածությունը բարձրացնելու նպատակով։ Նրա թվիթերը շատ արագ տարածվեցին ողջ սոցիալական մեդիայով ու օգտագործվում էին որպես ինֆորմացիայի աղբյուր, քանի որ իր գրառումներում նա ներառում էր թե պատմական, թե արդի փաստեր։
Դոկտոր Ավետիսյանն ընդունեց, որ սոցիալական մեդիան դրական ազդեցություն ունեցավ պատերազմի ընթացքում, քանի որ հայերը հնարավորություն ունեցան խոսելու եւ իրենց ձայնը լսելի դարձնելու։ Միեւնույն ժամանակ ադրբեջանցիները եւս նույն առավելությունն ունեին, բայց նրանք գրեթե միշտ այն օգտագործում էին հայերի գրառումների տակ ատելությամբ լի մեկնաբանություններ թողնելու ու այնպիսի տպավորություն ստեղծելու համար, ասես ագրեսիան երկու կողմից էր։ Նրա կարծիքով. «Եթե դրսից ես ու պատերազմի մասին որեւէ բան չգիտես, քեզ մոտ հավանաբար այնպիսի տպավորություն է ստեղծվելու, որ ամեն ինչ գալիս է երկու երկրների կողմից, մտածելու ես, որ երկու կողմերն ատում ու սպանում են միմյանց»։
Նա նաեւ պարզաբանեց, որ այն, ինչ փորձում էր անել Ադրբեջանը, կոչվում է հայելային պրոպագանդա. տեղադրում էր հայկական մեդիայի հրապարակած նյութերի ուղիղ հակառակը։ Երբ հայկական մեդիան գրում էր ադրբեջանական կողմի հարձակումների կամ նախկին հրադարարի համաձայնությունների խախտումների մասին, ադրբեջանցիներն ասում էին ճիշտ հակառակը։ Երբ հայերը բացահայտեցին, որ Ադրբեջանի շարքերում կային սիրիացի վարձկաններ, ադրբեջանցիները հայտարարեցին, որ հայկական կողմն իր հերթին վարձակալում էի քուրդ ահաբեկիչների։ Նրանց նպատակը ոչ թե դրսի մարդկանց համոզելն էլ, այլ նրանց շփոթեցնելն ու հայերին իրենց նման բարբարոս ներկայացնելը։
«Սա թունավորում է տեղեկատվական տարածքը», — ասաց դոկտոր Ավետիսյանը։
Խոսելով պատերազմի ժամանակ սոցիալական մեդիայում հայերի պահվածքի մասին, որը ներառում էր #Haghteluyenq հեշթեգով արտահայտություններ, դոկտոր Ավետիսյանը նշեց, որ նրանք փորձում էին տրամադրությունը չափից դուրս բարձր պահել ու գրեթե բոլորը ։ Չնայած պատերազմի օրերին հասարակության ու զինվորների տրամադրությունը բարձր պահելն անհրաժեշտ է, ու լավ լուրերը մխիթարանք էին բոլորի համար, ամեն ինչ այնքան դրական էր ներկայացվում, որ հայերը հավատում էին, որ պատերազմի ողջ ընթացքում առաջատար դիրք ունեին։ Արդյունքում մարդիկ պարտությունից հետո բարկացած ու իրենց դավաճանված էին զգում։
Ըստ դոկտոր Ավետիսյանի՝ հետպատերազմյան շրջանն ինչ-որ չափով կանխատեսելի էր։ Դժվար էր ընդունել պարտությունը, հատկապես երբ հանրությանը մշտապես համոզում էին ու ստիպում հավատալ, որ 44-օրյա պատերազմից մենք հաղթանակով դուրս կգանք։ Մարդիկ իրենց խաբված էին զգում ու, չնայած բոլոր ջանքերին, այնպիսի տպավորություն էր, որ իրենց ձայները լսելի չեղան միջազգային հանրության շրջանում։
Նրանց բարկությունը, սակայն, այժմ օգտագործվում է տարբեր շահեր հետապնդող անձանց կողմից՝ այդպիսով հայերի մոտ ավելի մեծ ֆիասկո ստեղծելով։
«Այս պահին մեզ ժամանակ է պետք սգալու ու հասկանալու, թե ինչ է կատարվել», — նշեց դոկտոր Ավետիսյանը։ Նա հավելեց, որ թեկուզ կարիք չկար մարդկանց տեղեկացնելու բոլոր մանրամասների մասին, նրանց իրավունք ունեին ռազմաճակատում տիրող իրավիճակի մասին ընդհանրական ու իրական պատկեր ունենալու։ Կառավարությունը ուներ ժողովրդի վստահությունը, այնուհետեւ մեկ ակնթարթում կորցրեց այն։
Դոկտոր Ավետիսյանը բացատրեց, որ պարտությունն ընդունելու ու առաջ գնալու համար հայ ժողովուրդին անհրաժեշտ է պատերազմի ժամանակ իրականում տեղի ունեցածի վերաբերյալ անկախ քննություն, որը պետք է իրականացվի միջազգային փորձագետների կողմից։ Հանրությունը պետք է տեղեկացվի նաեւ հայկական կողմի՝ զինադադարի համաձայնությունն ընդունելու պաշտոնական պատճառի մասին։
Չնայած ամեն ինչին, դոկտոր Ավետիսյանը հավատում է, որ հայ ժողովուրդն ի վիճակի է կարող են դասեր քաղել բոլոր սխալներից ու դառնալ ավելի ուժեղ, քան երբեւէ։ Նա նաեւ կարծում է, որ պարտությունը կարող է զարմանալիորեն դրական ազդեցություն ունենալ ազգի վրա։
«Երբ հայացք ես ձգում պատմության վրա, այն երկրները, որոնք պարտվել են պատերազմներում, կրկնապատկել են իրենց ջանքերը՝ զարգանալու ու շատ ավելի ուժեղ դառնալու նպատակով։ Օրինակ՝ Ճապոնիան Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից կամ Ֆինլանդիան Ռուսաստանի դեմ պատերազմում պարտություն կրելուց հետո, ասում է նա, — բայց առաջին հերթին ժողովուրդը պետք է ինչպես հարկն է սգա, ընդունի իր սխալներն ու ավելի շատ ջանքեր գործադրի, որպեսզի այլեւս երբեք ապագայում չկրկնի նույն սխալները։